اوضاع کنونی ترکیه

اوضاع کنونی ترکیه کودتای هفته گذشته در ترکیه به رجب طیب اردوغان رئیس جمهور این کشور فرصت داده است تا در سطح بسیار وسیع و کم سابقه ای تصفیه مخالفان خود را در همه سطوح به پیش ببرد. هزاران قاضی دادگستری، صدها فرمانده ارتش در سطوح مختلف، دهها روزنامه نگار سرشناس بازداشت شده اند. هزاران نفر تنها به ظن مخالفت با دولت اردوغان از پستهای دولتی و نظامی اخراج شده اند. گزارشها حاکی است که شمار بازداشت ها به بیش از ده هزار نفر رسیده است. در کنار این اقدامات، اردوغان به مدت سه ماه در کشور حالت فوقالعاده اعلام کرده است. اختیارات فوق العاده ای که اردوغان از طریق تغییر قانون اساسی دست اندرکار کسب آن بود، عملا بدست آمده است و رئیس جمهور از یک پست تشریفاتی به صاحب قدرت ترین فرد حکومتی تبدیل شده است. بهانه دولت برای ادامه این فشارها و بگیر و ببند ها این است که ادعا می کنند، هنوز کودتا به طور کامل خنثی نشده است و مقامات دولتی از ناپدید شدن دو کشتی جنگی و چند هلیکوپتر خبر می دهند. گویا "تدابیر و اقدامات عاجل کنونی دولت ترکیه" در این رابطه است.

با توجه به تناقضاتی که در عملکرد کودتاچیان دیده میشود، رسانه های محلی و جهانی سناریوهای مختلفی را در این زمینه مطرح کرده اند. سناریوهائی از قبیل اینکه این رویداد یک نمایش برنامه ریزی شده خونینی بوده است که اردوغان از آن برای تصفیه مخالفان خود در جامعه براه انداخته است. مطابق این نظر گویا دولت عده ای از ارتشیان را به دام انداخته است و آگاهانه به این سمت سوق داده است، و سپس به سرکوب آنها پرداخته است. آنها بعنوان شاهدی بر این نظر خود میگویند: در این جریان علیرغم اینکه عده زیادی کشته شده اند، اما هیچکدام از مقامات رده های بالا و پائین دولت اردوغان کوچکترین آسیبی ندیده اند. بعضی دیگر آنرا تصفیه حساب درون خانوادگی حزب عدالت و توسعه می دانند. آنها کودتا را جریان موسوم به "خدمت" که از طرف فتح الله گولن از رهبران سابق حزب عدالت و توسعه و رقیب اردوغان رهبری می شود نسبت می دهند، که گویا تائید بطور تلویحی پشتیبانی ارتش آمریکا را نیز با خود داشته است.
واقعیت این است که در حال حاضر راجع به هیچ سناریوئی در مورد ماهیت کودتای ترکیه نمی توان با قطعیت سخن گفت. آنچه مسلم است، از دارودسته ای چون دولت اردوغان هر نوع جنایت و توطئه ای را به منظور بقای در قدرت، می توان انتظار داشت. گمانه زنی ها در این مورد نه اهمیت چندانی دارد و نه راه به جائی می برد. واقعیت ماجرا سرانجام روزی روشن خواهد شد. آنچه که در این مورد از لحاظ عینی روشن است، این است که صفوف هیئت حاکمه ترکیه آشفته و به هم ریخته است. همین آشفتگی است که آنها را ناچار کرده است که به یک تصفیه گام بگام درونی به منظور یکدست کردن دستگاه حاکمیت خود بپردازند.
واقعیت عینی در مورد این کودتا این است که: اولا دارودسته های موجود در دستگاه حاکمه ترکیه یکی از یکی جنایتکار تر و توطئه گر هستند. دشمنی آنها با آزادی حقوق اولیه مردم را در سالهای اخیر، در صحنه مبارزات مردم ترکیه، در صحنه مبارزه و مقاومت مردم کردستان را بارها مشاهده کرده ایم. ثانیا، این کودتا با هر سناریوئی، چیز جز حاصل شکست های سیاسی پی در پی دستگاه حاکم، با همه دارودسته های درونی آن نیست. لیستی طولانی از ناکامی های این دولت در چند سال اخیر را در زمینه های داخلی و سیاستهای منطقه ای و سیاست در ارتباط با روسیه و اتحادیه اروپا و آمریکا را می توان ردیف کرد. در نتیجه این ناکامی ها بود که شمار طرفداران حزب عدالت و توسعه در جامعه ترکیه مدام سیری نزولی داشته است. پیروزی ضعیف اردوغان در انتخابات پارلمانی گذشته که با تقلب و اقدامات کودتا گونه سرانجام آنرا سرهم بندی کرد، زنگ خطری بود برای دولت حاکم در ترکیه. از این پس اردوغان دیگر مشکل بتواند با تکیه بر آراء هوادارانش در انتخابات موقعیت خود را حفظ کند. موجی که در روزهای اخیر برای دفاع از آزادیهای دموکراتیک در ترکیه براه افتاده است، نمیتواند عاقبت مورد نظر اردوغان را رقم بزند و بزودی یقه خود وی را نیز خواهد گرفت. این حرکت در عین اینکه بر علیه کودتاچیان است، در همان حال اقدامات سرکوبگرانه دولت اردوغان به بهانه کودتا را نیز محکوم می کند.
جامعه ترکیه زنده تر از آن است که دست آوردهای دموکراتیک مبارزات سنگر به سنگر مردم را بتوان با این گونه اقدامات به سادگی از آن پس گرفت. در ترکیه چند جنبش اجتماعی نیرومند وجود دارند که در صحنه سیاسی و اجتماعی در برابر دیکتاتوری حاکم صف آرائی کرده اند. اول، جنبش کارگری ، این جنبش یکی از جنبشهای قدرتمند کارگری در سطح جهانی است. اگرچه این جنبش هنوز از رهبری رادیکال خود محروم است، اما در عین حال هیچگاه آلت دست هیئت حاکمه این کشور نیز قرار نگرفته است. این جنبش در رویدادهای سیاسی سالهای اخیر نقش خود را در تغییر توازن قوا به نفع جبهه مردم بارها نشان داده است. بورژوازی این کشور از ترس این جنبش هر اختلافی هم با دولت اردوغان داشته باشد، در نهایت در کنار دولت وی باقی خواهد ماند. دوم جنبش آزادیخواهی و سکولار رادیکال، که هسته مرکزی آنرا جنبش دانشجوئی تشکیل می دهد و گرایشهای چپ و کمونیستی در آن نقش چشم گیری دارند. این جنبش هیچگاه صحنه خیابانهای ترکیه در شهرهای بزرگ این کشور را، برای دفاع از ارزشهائی که به بهائی گران بدست آورده است، ترک نکرده است. این جنبش اگرچه در روزهای اخیر بدرست جهت گیری مخالف نظامیان کودتاگر را داشته است اما دولت اردوغان تداوم آنرا به عنوان مانعی بر سر راه دیکتاتوری خود می بیند. سوم جنبش نیرومند مردم کرد در کردستان ترکیه. نه توطئه فریبکارانه ای که دولت اردوغان تحت نام پروسه آشتی دنبال می کرد و نه به خاک و خون کشیدن چندین شهر در کردستان، نه کودتای پارلمانی بر علیه نمایندگان مردم کردستان، هیچکدام نتوانستند، احساس شکست را در میان مردم دامن بزننند و جنبش مردم کردستان را از یک حرکت اجتماعی نیرومند توده گیر، به یک مقاومت صرفا مسلحانه تقلیل بدهند. این جنبش توانست سد شونیستها را در ترکیه بشکند و بخشهای پیشرو جامعه ترکیه را نیز با خود همراه کند.

در چنین شرایطی است که به جرئت می توان گفت، دولت اردوغان به سراشیبی افتاده است و این کودتا سناریو باشد یا سناریو نباشد، دولت فعلی ترکیه از درون این بحران بسیار ضعیف تر از گذشته بیرون خواهد آمد.

گفتگوی هم میهن...