آبنما

در لاتین آبنما fontisa نوشته میشود .آبنما در معماری به یک حوضچه ای پر ازآب اطلاق میشود(در گذشته حوضچه ها به آب رودخانه یا قنات ها متصل بودند و مردم آب مورد نیاز خود را در آن تامین میکردند) که برای تزیین و زیبایی آن ممکن است فواره هایی برای پرتاب آب به سمت بالا استفاده شود.امروزه از لامپ ها و چراغ های تزیینی زیبایی هم برای هر چه بهتر و زیبا تر دیده شدن آن استفاده میشود که جلوه خاص و آرامش بخشی برای بینندگان فراهم میکند.

امروزه علاوه بر استفاده برای نما سازی و زیباسازی سطح شهر در دکوراسیون مکانهای خصوصی هم مورد استفاده قرار میگیرد.

در هر دوره ای آبنما نماده خاص خودش را داشت به عنوان مثال در زمان روم باستان داخل آبنما با مجسمه سنگی یا برنزی با اشکال حیوانات یا قهرمانان تزیین میشد که نمادی از قدرت و دلاوری در آن زمان را داشته و لویی چهاردهم برای باغ ورسای نمونه های خاصی از آبنما را ارایه نمود که نمادی از قدرت خود بر طبیعت بود

پیش از قرن 19 آبنماها به صورت طبیعی و با استفاده از آب قنات ها و چشمه ها ساخته و پر از آب میشد

اما در پایان قرن 19 به صورت رسمی آبنما ها به صورت لوله کشی و متصل به لوله کشی شهری مورد استفاده قرار میگرفت

و به وسیله پمپ های مکانیکی که برای آبنما تعبیه شده بود آب را از طریق آب فشانها(فواره ها) ی تزیینی که داخل آبنما تعیبه شده به سمت بالا پرتاب میشد

آبنما در باستان:

قدمت آبنما در زمین بسیار زیاد میباشد.آبنمایی به صورت حوضچه سنگ تراشیده شده که قدمت آن حدود 2000 سال میباشد در ویرانه های باستانی آشور باستان در کشور عراق کشف شده است که نشاندهنده قدمت بسیار بالای استفاده از آبنما ها میباشد.

ظاهرا یونانیان باستان اولین استفاده کنندگان از آبنما بوده اند که بیشتر برای تامین آب آشامیدنی خود از آبنما (حوضچه )استفاده میکردند.که در قرن 6 قبل از میلاد توسط حاکم آتن ساخته شد.بدین صورت که این آبنما ها را در نقاط پایانی قنات ها و رود خانه ها بنا نهاده شدند که دسترسی به آب برای ساکنین آن محل بسیار راحت تر میشد.

در زمان یونان باستان آبنماها را با سنگ مرمر و جریان آب را از طریقلوله هایی از جنس برنز به داخل آبنماها انتقال میدادند و مجسمه ها و تندیس هایی با اشکال سر شیر یا پوزه یک حیوان ساخته میشد که ببعد از مدتی کشف کردند که چگونه با استفاده از روش های خاص و فشار جریان آب از یک منبع دور و بالاتر (شبیه ساز سیفون های امروزی) آب را با فشار وارد لوله داخل دهانه تندیس ها میکردند که امروزه از اسم آن با نام فواره یا آب فشان یاد میشود.

در قرون وسطی با سقوط و فروپاشی قنات ها بسیاری از کار آبنماها در سرارسر اروپا متوقف شد به طوری که فقط آبنماها در باغها و صومعه سراها در جریان بودند.در قرون وسطی آبنما نمادی از زندگی و پاکی و بی گناهی در ارتباط بودند و در آن زمان در صومعه سرا نمادی از باغ عدن ساخته بودند که نشانه ای از جزیی از بهشت تلقی میشد. و برای شستشو قبل از مراسمات مورد استفاده قرار میگرفت.

برخی از آبنماهای پیشینیان مانند آبنماهای ساخته شده در کلیساها و صومعه سراها با سنگ های حجاری شده و تراشیده شده که با تمثال و به نمایندگی از پیامبران ساخته میشد که نماده پاکی و طهارت آنزمان بود.

آبنمای اسلامی:

بعد از مدتی و پس از گسترش اسلام اعراب آبنماهایی اسلامی طراحی کردند به نام باغ اسلامی که پس از قرن 7 به طور سنتی توسط دیوار محصور شده بود که آن زمان نمادی از بهشت تلقی میشد.که طراحی آن مانند صلیب بود که 4 کانال آب به نمایندگی از رودخانه های بهشت (تقیم 4 قسمت از جهان) وارد این آبنما میشد.

بعد از مدتی حاکمان فارسی ایده هایی که از قرون وسطی دیده بودند بر این شدند که آبنماهایی در باغها و کاخ های خود بسازند بصورتی که آب را توسط لوله و با استفاده از یک منبع با ارتفاع بالاتر به داخل آبنما هایی از جنس مرمر و سنگ های زینتی انتقال میدادند که نمونه بارز آن در ایران وجود دارد باغ فین موجود است

بعد از مدتی و برای اولین بار درسال 1206 پادشاه ترکیه سفارشی را برای حرکت رفت و برگشتی و سیستم پمپاژ به مهندس و مخترع عراقی داد که مانند پمپ و حرکت پیستون و میل لنگ عمل میکرد که دیگر نیاز به آب جاری و استفاده از سیستم طبیعی و پمپاژ طبیعی آب نبود و آبنماها از آب داخل خود برای پاشش و فواره کردن آب استفاده میکردند که آن زمان بسیار کاری شگفت انگیز بود.

در قصر مسلمانان اسپانیایی که الحمرا نام داشت آبنماهای بسیار معروفی ساخته شد که علاوه بر زیبایی که داشت درختان را نیز آبیاری میکردند و با برخورد آب به درختان صدایی بسیار آرامشبخش تولید میشد .در سر در این قصر ها شیرهای سنگی بسیار بزرگی قرار داشتند که از دهان آنها با فشار زیاد آب به سمت بیرون جهش پیدا میکرد و زیبایی آن قصر دو چندان و با شکوه تر میشد.

بعد ها در امپراتوری عثمانی حاکمان اغلب آبنماهایی در مساجد و عبادتخانه ها تعبیه کردند که نمازگذاران مراسم پاکی و شستشوی خود را در آنجا انجام دهند. مانند: چشمه قاسم پاش (1527) , کوه معبد , آبنمای احمد سوم و...

آبنمای رنسانس (قرن 15 تا 17 ) :

در قرن 14 دانشمندان ایتالیایی معماری آبنما توسط هرون اسکندری کشف شده بود را فراموش کرده و ترجمه متون روم را شروع کردند

در سال 1397-1455 یک محقق مسیحی به عنوان سرمایه دنیای مسیحیت و ارزشیکه برای آن بنا قایل بود صدها نفر را به استخدام خود در آورده بود تصمیم گرفت که بازسازی قنات ها و آبنماهای روم باستان که خرابه ای بیش نبود را شروع کند و آب آشامدنی که13 کیلوتر با آن آبنما فاصله داشت را به داخل آبنما و قنات هدایت و ترمیم کرد و فواره ها عظیم باستانی را راه اندازی کرد.

از اولین آبنماهای ساخته شده در رم درطول رنسانس در مقابل کلیسا و سانتا ماریا در در سال 1472 ساخته شد که طراحی آن بر اساس مدل رومی قبل از آن به صورت دایره ای ساخته شد.

در 1503 پاپ ژولیوس دوم تصمیم به خلق آثار جدید تر و کلاسیک تری داخل همان محل شد وداخل آن باغ از مجسمه های کلاسیک تزیین شده بود و آبنماها داخل یک ایوان سرپوشیده زیبا قرار گرفتند که بسیار دوست داشتنی و زیبا بود و درختان پرتغال را آبیاری میکردند.

در میانه های دوره رنسانس آبنما به نمایشگاه تبدیل شده بود که با آبشار ها و مجسمه ها و حیوانات و چهره های اساتیری که در دل دامنه های کوه ها و حوضه چشمه ها و با ساخت فواره ها و آب فشانهای زیبایی که وجود داشت به نمایشگاهی بسیار زیبا تبدیل شده بود که همگان برای دیدن و لذت بردن از این نوع مکانها دیدن میکردند.

آبنای باروک:

در قرن 17 و 18 عصر طلایی آبنما که با بازسازی قنات ها و آبنماهای خراب شده آغاز شد.آبنماهای جدید به سبکی جدید به نام باروک که رسما توسط کلیسای کاتولیک به عنوان یک راه برای جلب حمایت مردم ارتقا ساخته شد.

در سبک جدید باروک آبنماها با چهره های تمثیلی و مجسمه های بسیاری پر شده و پر از احساسات و حرکت و انواع نماد ها در آن به کار رفته بود وآب به سادگی باعث تحریک و هیجان بخشی به قسمت حماسی تمثیل ها میشد و جلوه ی خاصی به آبنماهای ساخته شده میداد.باغ باروک نمایش تصویری از اعتماد به نفس و قدرت است.

آبنمای ورسای :

در آغاز سال 1662 شاه لویی چهاردهم فرانسه شروع به ساخت نوع جدیدی از باغ به نام باغ فرانسوی کرد .در این باغ آبنما نقش اصلی را ایفا میکرد.او از آبنما برای نشان دادن قدرت انسان بر طبیعت و برای نشان دادن عظمت حکومت خود استفاده میکرد که در این روش به جای استفاده از آب فشان طبیعی به داخل آبنما آب را به صورت ضربی و با فشار بیشتر به سمت آسمان پرتاب میکرد

و با پخش موسیقی وایجاد آب در آتش سبکی جدید به جای گذاشت.

دو آنما در باغ ورسای هر دو گرفته شده از اسطوره ها در مورد آپولو خدای خورشید , نشان لویی چهاردهم و هر دو نماد قدرت میباشند

آبنمای باروک پترگوف:

در روسیه پیتر کبیر در پاتخت جدیدالتاسیس خود در سال 1703 در کنار یک کاخ کوچک ییلاقی خود آبنما یی تاسیس کرد

او شروع به ساخت یک قصر بزرگ در کنار خلیج فناند کرد پیترپس از بازدید باغها و آبنماهای زمان لویی چهاردهم شروع به ساخت یک باغ وسیع با آبنماهای بسیار زیبایی کرد که ویژگی های اصلی آن باغ , آبشار بسیار زیبا وترفندی برای خیس کردن بازدید کنندگان اعمال کرد که بازدید کنندگان را پر هیجان و بشاش و سرزنده میکرد.

در اوایل قرن 19 لندن و پاریس قنات و چشمه های جدیدی برای تامین آب آشامیدنی سالم به مردم ساخته شد

و در اواسط قرن نوزدهم آبنما برای اولین بار در ایالات متحده آمریکا ساخته شدکه به اولین قنات آب آشامیدنی خارج از شهر متصل بود

در قرن 19 نیز شاهد معرفی مواد جدید در ساخت و ساز آبنما بودیم از جمله: آبنمای آهنی (آبنمای فلزی) , آبنمای شیشه ای , و حتی آبنمای آلومینیومی

با اختراع پمپ های بخار آب بدان معنی بود که آب را به هر سمتی که میخواهند با فشار زیاد پمپاژ کنند.

یکی دیگر از نو آوری های قرن 19 آبنماهای روشن و چراغانی بود که توسط لامپ های با چراغهای درخشان نور را به سمت و جهت پاشش آب هدایت میکرد که نمونه استفاده از آن در جشن سالگرد 100 سالگی انقلاب فرانسه استفاده شد آبنمایی بسیار بزرگ که قطر آن 40 متر و چراغهای بسیار زیبا و رنگارنگی در آن وجود داشت که هر شب 3 بار و به مدت 20 دقیقه روشن میماند.

درگرانت پارک شیکاگو اولین آبنما با استفاده از پمپ های مدرن و قدرتمند بیش از 150 فوت (46) متر آب را به سمت بالا پرتاب میکردو پس از جنگ جهانی دوم آبنماها با اشکال متنوع تری ساخته میشدند

در پایان قرن 20 توسعه ی عکاسی از ارتفاع بلند زیاد شد و آبنماها بلند و بلند تر میشدند.از بزرگترین آبنمای امروزی میتوان از آبنمای آبنمای ملک فهد یاد کرد که در کشور عربستان واقع میباشد .

آبنما در سال 2011-2001 :

آبنمایی توسط هنرمند آلمانی به نام ژولیوس در سال 2005 ساخته شد که با استفاده از فن آوری های دیجیتال توسط برنامه ریزی آماری کلماتی را بر روی فضا ایجاد میکرد که بسیار ایده ی نوینی به شمار میرفت.که با استفاده از فن آوری شطرنجی سازی و بیت مپ و همزمان سازی دریچه های خروجی آب این عملیات اجرا میشد.

آبنمای صوتی:

آبنمای صوتی یک نمایشی از موسیقی , نور و آب میباشد که معمولا با به کار گیری انواع خروجی های برنامه ریزی شده کنترل میشود .

آبنمای صوتی برای اولین بار در قرن 1 میلادی توسط دانشمندان یونانی تشریح شد.که ایده آن را در مجسمه پرنده هایی که با ورود آب با فشار صداهایی از دهان آنها بیرون میآمد و آبنمای جغد استفاده از یکسری لوله های برنزی مانند فلوت را به صدای پرندگان تبدیل میکرد.

در نمایشگاه بزرگ بین المللی فیلادلفیا در لندن و پاریس برگزارشد که در آن بزرگترین و بی نظیر ترین آبنماها ی موزیکال در آن وجود داشت که با چراغ های رنگی و نمای برجسته از متن ها و زیباترین موسیقی مناسب با گردش آب پخش میشد.
آبنمای اولیه ای که انسانها کشف کردند بصورت طبیعی و در انتهای قنات ها و آبشار ها ی طبیعی تشکیل میشدند و در اصل این آبنما نقش تامین ب مردم آن مناطق را بازی میکردند.

بعد از مدتی بشر از طریق ایده هایی که از این آبنما ها گرفت تصمیم به ساخت آنها در مناطقی که دوست داشت کرد

به مرور زمان رنگ و لعاب و خصوصیات خاصی به آبنماها اضافه شد و با موزیک و نور ها و طرح های خاص و بعضی از آبنماها نماد های مخصوص و مجسمه های اشخاص بزرگ و.. همراه شد

آبنما های تولید شده انواع زیادی دارد از جمله :

آبنمای شیشه ای

آبنمای پرده ای

آبنمای سنگی

آبنمای صخره ای

آبنمای آبشاری

آبنمای باغی

آبنمای موزیکال ( آبنمای صوتی )

و آبنمای میدانی