کهنگی عمدی / آیا همه چیز پیوسته باید باز تولید شود؟!

منم یه دوربین دیجیتال اون اوایل که تازه دوربین های دیجیتال خوب اومده بود (گمونم هنوز گوشی های هوشمند با دوربین های مناسب موجود نبود) خریدم. دوربین خوبی بود رنگ و کیفیت عکساش خیلی خوب بود، ولی بعد از مثلا شاید چند هزارتا عکس که باهاش انداختیم و بعد از مدت زمانی اینا، به طرز مشکوکی از کار افتاد. بردم تعمیرگاه گفتن فلان قطعش باید کلا عوض بشه و نیست و باید سفارش بدیم از تولیدکننده بفرستن و این حرفا. آخرش هم اینقدر لفت دادن و قطعه و تعمیری در کار نبود که بیخیال شدم اصلا دوربین رو هم نرفتم پس بگیرم!
من فکر میکنم احتمالش بود توی دوربین کد و برنامه ای کار گذاشته بودن که بر اساس تعداد عکس هایی که میگرفت و در ترکیب با زمان سپری شده از طول عمر استفادهء دوربین، اون رو از کار می انداخت.

اما کلا زیاد هم نباید بدبین بود چون امروزه پیشرفت فناوری و نیازها اونقدر سریع هست که نیاز آنچنانی به کهنگی عمدی که مستقیما در خود محصول تعبیه شده باشه نیست. ضمنا الان ملت وسایلشون سالم و بی عیب هم که هست فقط بخاطر کلاس و تبلیغات و یک مشت بازی روانی توخالی و ترفندهای تجاری میرن یه وسیله جدید میخرن! هزار و یک راه هست برای گول زدن و تحریک کردن و حتی مجبور کردن مردم عادی به خرید وسایل جدید.
از طرفی وسایل جدید که ساخته میشن چون تولید انبوه هست و قیمت رو مدام پایین آوردن در نتیجه از مواد و طرز ساخت و کیفیتی استفاده میشه که برای طول عمر مفید مورد انتظار به نسبت هزینه و امکان خرید عموم یا قشر متوسط، متناسب باشه. مثلا کسی خل نیست بیاد یه گوشی هوشمند رو طوری بسازه که حداقل 20 سال عمر داشته باشه!! چون قیمتش اونطور اولا خیلی زیادتر میشه، دوما در عمل فایده نداره حتی اگر 20 سال دیگر هم سالم باشه ولی اون موقع اینقدر فناوری و استانداردهای مخابرات و سیستم عامل و نرم افزارها و غیره تغییر کردن و نیازهای عموم مردم بیشتر شده یا تغییر کرده که بهرحال اون گوشی دیگه عملا چندان به دردی نمیخوره و باید با یک گوشی جدیدتر عوضش کرد.

بعضی اتومبیل های قدیمی مثلا معروف بودن به طول عمر و دوام و استحکام زیاد، ولی اون موقع اتومبیل اصولا وسیلهء گران قیمتی بود که در دسترس عامه مردم نبود و اتومبیل ها چون قیمت بالایی داشتن، با مواد و طرز طراحی و ساخت حسابی هم ساخته میشدن که طول عمر بالاتری داشته باشن. این به معنای این نیست که اون موقع بهتر از الان بود و اتومبیل های اون موقع بهتر بودن! خب الان شما ماشین میخری مدت استفادهء استانداردش 5 سال نهایت 10 سال هست و توی این مدت انصافا خیلی بهتر هم کار میکنه امکانات بیشتری داره کمتر اذیت میکنه، و خب قیمتش مناسب هست و طبیعتا مواد و طرز طراحی و ساختش برای طول عمر خیلی طولانی تر از این نیست.

اما مواردی از کهنگی برنامه ریزی شده بنظر میرسه که همچنان وجود دارن و گهگاه دیده میشن. فقط میخوام بگم نباید در این مورد خیلی هم پارانوید بود و فکر کرد همه چیز عمدا با طول عمر کمتر ساخته میشه! (چون خیلی چیزها رو بله اگر بخوان میتونن با طول عمر بالاتر هم بسازن، ولی هزینش زیاد میشه و مواد و انرژی بیشتری مصرف میشه در فرایند ساخت و حتی گاهی استفادش).